Ám độ Trần Thương là tên một trong 36 kế xuất hiện trong Bộ sách cùng tên của Trung Quốc, chỉ về mưu kế trong hành quân đánh trận. Tên đầy đủ của nó là “Minh tu sạn đạo, ám độ Trần Thương” (Vờ sửa đường sạn đạo, bất ngờ xuất quân qua đường Trần Thương), mượn tên điển tích kinh điển: Đại tướng quân Hàn Tín giúp Hán Cao tổ Lưu Bang lập đệ nhất chiến công trong cuộc chiến tranh Hán Sở lừng danh thời hậu Tần tiền Hán. Ám độ Trần Thương sẽ được Quân Sự Mở lấy làm tựa đặt cho loạt bài viết về những trận chiến áp dụng chiến thuật bất ngờ, thể hiện tinh hoa của binh học.

Chiến dịch Moked đã thay đổi tiến trình của cuộc chiến năm 1967 và … của cả lịch sử.

Vào 7h10 phút sáng theo giờ Israel, 16 máy bay phản lực huấn luyện Fouga Magister của Không quân Israel cất cánh, như điều mà chúng vẫn làm trong các buổi diễn tập tuần tra trước đó. Đường bay vẫn như mọi khi, tín hiệu vô tuyến không có gì khác biệt. Không có gì khiến cho các trạm radar phòng không của quân đội Ả Rập phải nghi ngờ.

Lúc 7h15 phút, gần như tất cả phi đội của Israel với 183 máy bay khác lao lên không trung. Họ tiến về phía Tây theo hướng Địa Trung Hải trước khi hạ thấp độ cao thoát khỏi tầm theo dõi tín hiệu radar của phía Ả Rập. Điều này cũng không có gì mới. Trong suốt 2 năm trước đó, radar của Ai Cập, Syria và Jordan đã theo dõi máy bay Israel – mặc dù chưa bao giờ nhiều máy bay Israel như vậy – cất cánh mỗi sáng theo cùng hướng này, và sau đó biến mất trên màn hình hiển thị trước khi chúng trở về căn cứ của Israel. Nhưng buổi sáng hôm đó, các máy bay Israel đã không trở về căn cứ, ít nhất là sớm và bình thường như mọi khi. Chúng – các máy bay do Pháp sản xuất Mirage và Super Mystere đã đột ngột rẽ sang hướng Nam về phía Ai Cập, với liên lạc vô tuyến bị tắt hoàn toàn, chỉ ở độ cao 18 mét trên mặt sóng.

Tiêm kích Mirage của Israel trong Chiến tranh 6 ngày. Ảnh: IAF.

Đó là vào ngày 5 tháng 6 năm 1967 – ngày bắt đầu cuộc chiến Sáu Ngày.

Xung đột, vốn sẽ định hình Trung Đông như chúng ta biết ngày nay, đã âm ỉ trong nhiều tháng giữa Israel và các nước láng giềng. Bị áp đảo bởi một liên minh đông đảo và bị áp chế cả ba mặt bởi kẻ thù, chỉ trừ mặt phía Tây là biển Địa Trung Hải không biết thiên vị cho con người, Israel quyết định phải tấn công trước để giành chiến thắng nhanh chóng. Điều họ cần làm là phải chiếm ưu thế trong kiểm soát bầu trời.

Nhưng Israel chỉ có 200 chiến đấu cơ của Pháp, (Mỹ không bán máy bay cho Israel cho đến năm 1968) chống lại 600 máy bay Ả Rập trong đó có nhiều máy bay Mig do Liên Xô cung cấp. Các nhà lãnh đạo Israel cũng lo lắng về ba mươi máy bay ném bom Tu-16 Badger do Liên Xô sản xuất, mỗi chiếc có thể thả 10 tấn bom xuống các thành phố của Israel.

Vì vậy, chiến dịch Moked được đề xuất (nó có nghĩa là Tiêu điểm) một cuộc tấn công phủ đầu nhằm tiêu diệt lực lượng không quân Ả Rập trên mặt đất — và là một trong những chiến dịch trên không xuất sắc nhất trong lịch sử. Kế hoạch đã được vạch ra và hoàn thiện trong nhiều năm. Các phi công của IAF (Không quân Israel) đã thực hiện các nhiệm vụ thực hành lặp đi lặp lại việc tấn công các sân bay giả định của Ai Cập trên sa mạc Negev, trong khi tình báo Israel thu thập thông tin về bố trí và hệ thống phòng thủ của Ai Cập.

Mọi nỗ lực đã được đền đáp. Câu trả lời đã có sau vài phút sau khi phi đội của Israel bay qua Địa Trung Hải đến Ai Cập.

Các trạm radar của Jordan phát hiện thấy dấu hiệu bất thường từ số lượng lớn máy bay Israel xuất hiện trên không vào thời điểm đó, và họ đã gửi một cảnh báo mã hóa cho người Ai Cập. Nhưng người Ai Cập đã thay đổi mã hóa ngay ngày hôm trước và đã không thông báo cho người Jordan biết.

Nhưng dù có nhận được cảnh báo của Jordan, Ai Cập cũng khó thay đổi được kết quả của cuộc không kích. Tác giả Simon Dunstan viết: “Thay vì tấn công vào lúc rạng sáng, IAF quyết định chờ vài giờ cho đến 07 giờ 45, 08 giờ 45 theo giờ Ai Cập. “Vào lúc này, sương mù buổi sáng trên đồng bằng sông Nile đã tan và các đội tuần tra bình minh của Ai Cập đã trở lại căn cứ nơi các phi công đang ăn sáng, trong khi nhiều phi công và phi hành đoàn mặt đất vẫn đang trên đường đi làm.”

Trong khi đó, các chỉ huy của lực lượng vũ trang và không quân Ai Cập đã rời khỏi vị trí của họ trong một chuyến thị sát, bay trên một chiếc máy bay vận tải khi chiến đấu cơ Israel tiến đến. Và vì thế nên sợ rằng sẽ bị thổi tung trên bầu trời bằng chính hỏa lực phòng không bên mình, họ đã ra lệnh không được bắn vào bất cứ máy bay nào khi chiếc vận tải cơ chở họ còn ở trên không.

Máy bay Israel đã leo lên độ cao hơn 2.700 mét khi tiếp cận mục tiêu của mình: 10 sân bay Ai Cập nơi các máy bay được xếp hàng ngay ngắn từ phía bên này đến phía bên kia. Gần như hoàn toàn không bị cản trở bởi các máy bay đánh chặn và pháo phòng không của Ai Cập, máy bay Israel, trong 4 đợt tấn công, mỗi đợt 3 đến 4 lần bom hoặc súng máy nã xuống sân bay Ai Cập. Bị tấn công đầu tiên là các đường băng khiến máy bay không thể cất cánh, tiếp theo là máy bay ném bom của Ai Cập và sau đó là các máy bay khác.

Chính tại đây người Israel đã lần đầu tiên sử dụng một loại vũ khí bí mật: Bom khoan bê tông. Dựa trên một thiết kế của Pháp, các quả bom được hãm lại bằng dù, sau đó một động cơ tên lửa lao chúng xuống đường băng, tạo ra một miệng hố khiến máy bay Ai Cập không thể cất cánh.

Đợt tấn công đầu tiên này kéo dài 80 phút, nghỉ ngơi chỉ 10 phút và sau đó là đợt thứ hai với mục tiêu là 14 sân bay Ai Cập. Người Ai Cập có thể được thông cảm bởi ý nghĩ Israel đã bất ngờ có được một lực lượng không quân khổng lồ. Thực ra bí mật ở đây là Không quân Israel đã hoàn thiện tốt quy trình hậu cần: các nhân viên mặt đất của họ chỉ mất 8 phút để tiếp thêm nhiên liệu và vũ khí cho máy bay. Vì vậy máy bay đã chiến đấu ở lượt đầu lại nối tiếp vào các máy bay của đợt sau. Sau khoảng 170 phút — chỉ chưa đầy ba giờ — Ai Cập đã mất 293 trong số gần năm trăm máy bay, bao gồm tất cả các máy bay ném bom Tu-16 và Il-28 cũng như 185 máy bay chiến đấu MiG do Liên Xô cung cấp. Israel mất 19 máy bay, chủ yếu do hỏa lực mặt đất.

Oanh tạc cơ Ai Cập bị phá hủy ngay tại bãi đỗ sáng 5/6/1967. Ảnh: IAF.

Vào lúc 12h45 phút cùng ngày, IAF chuyển sự chú ý của họ sang các lực lượng không quân Ả Rập khác. Các sân bay Syria và Jordan đã bị tấn công, căn cứ không quân H3 của Iraq cũng vậy. Syria mất 2/3 lực lượng không quân, với 50 máy bay bị phá hủy trên mặt đất, trong khi Jordan mất tất cả 28 máy bay. Vào cuối cuộc chiến năm 1967, khối Ả Rập đã mất 450 máy bay, so với 46 của Israel.

Sáu giờ sau khi chiếc máy bay đầu tiên bay lên bầu trời vào buổi sáng ngày 5 tháng 6 năm 1967, Israel đã định đoạt xong số kết quả của cuộc chiến Sáu Ngày. Không phải là các lực lượng trên bộ của họ sẽ không phải đối diện với một số cuộc giao tranh khốc liệt ở Sinai, Golan và Jerusalem. Nhưng tiêu diệt lực lượng không quân Ả Rập không chỉ có nghĩa là quân đội Israel có thể hoạt động mà không bị không kích với một số lượng áp đảo máy bay đối phương trên bầu trời; điều đó cũng có nghĩa là máy bay Israel có thể không ngừng ném bom và đánh phá quân đội trên bộ của Ả Rập. Điều này biến cuộc rút lui của Ai Cập khỏi Sinai thành một cuộc hành quân chết chóc.

Nếu nói chiến dịch Moked là có một không hai thì có thể không hoàn toàn chính xác. Mở đầu chiến dịch Barbarossa, vào ngày 22 tháng 6 năm 1941, Không quân Đức đã bất ngờ tấn công các sân bay của Liên Xô với thành công thậm chí còn lớn hơn rất nhiều. Liên Xô có thể đã mất gần 4.000 máy bay trong 3 ngày đầu của cuộc tấn công — với nhiều máy bay bị phá hủy ngay trên mặt đất đổi lại Đức chỉ thiệt hại 80 máy bay.

Nhưng Chiến dịch Moked nổi bật lên với sự tỉ mỉ và sự chính xác đến từng giây đồng hồ. Cuộc không kích của Israel đã trở thành tiêu chuẩn vàng cho các cuộc không kích phủ đầu chiếm ưu thế trên không trong mọi cuộc chiến sau này. Saddam Hussein bắt đầu cuộc xâm lược Iran năm 1980 của Iraq bằng một cuộc tấn công bắt chước kiểu Israel vào các sân bay Iran, Nhưng nó đã thất bại thảm hại.

Nếu Chiến dịch Moked thất bại hoặc các phi công Israel không kích trượt mục tiêu, Israel sẽ đi vào lịch sử như những kẻ liều lĩnh và ngu ngốc. Đó chính xác là những gì đã xảy ra với IAF 6 năm sau trong Chiến tranh Tháng Mười năm 1973.

Nhưng sự nỗ lực đã được đền đáp. Thiên Đạo thù cần (Đạo trời bù đắp cho người cần cù), không chỉ trong lao động mà còn cả trong chiến tranh. Với chiến tranh, bất cứ sự lười nhác và bất cẩn nào không chỉ trả giá bằng thù lao, mà có thể là sinh mạng của hàng nghìn người. Và ngược lại.

Chiến dịch Moked đã thay đổi tiến trình của cuộc chiến năm 1967 — và của lịch sử.

Theo The National Interest