Vào ngày này đúng 615 năm trước, quân đội Bồ Đào Nha dưới sự chỉ huy của vua João I đã mở 1 cuộc tấn công bất ngờ và chiếm được thành phố Ceuta(bắc Morocco). Sự kiện này thường được cho là mở đầu cho sự hình thành của đế quốc Bồ Đào Nha- một trong những đế quốc thực dân đầu tiên và có ảnh hưởng lớn trên thế giới.

Đế quốc Bồ Đào Nha (tiếng Bồ Đào Nha: Império Português) là đế quốc ra đời sớm nhất và kéo dài nhất trong lịch sử những đế quốc thực dân Châu Âu, kéo dài gần 6 thế kỷ, bắt đầu từ vụ chiếm Ceuta năm 1415 đến cuộc giao trả Ma Cao cho Trung Quốc đại lục năm 1999.

Ngọn nguồn của Vương quốc Bồ Đào Nha xuất phát từ reconquista, cuộc tái chiếm từ từ bán đảo Iberia từ Al-Andalus. Sau khi nó được thiết lập như một vương quốc tách biệt vào năm 1139, Bồ Đào Nha đã hoàn thành việc tái chiếm lãnh thổ từ người Moor vào năm 1249, chiếm lại được Algarve. Tuy nhiên, nền độc lập của vương quốc tiếp tục bị đe dọa bởi người láng giềng Castilla cho đến tận Hòa ước Ayllón năm 1411.

Giải thoát khỏi các mối đe dọa sự tồn tại của mình và không bị thách thức bởi các cuộc chiến tranh của các nước Châu Âu khác, Bồ Đào Nha hướng sự chú ý về phía biển và việc khai phá quân sự những vùng đất Hồi giáo Bắc Phi. Đã có rất nhiều lý do có thể có để họ thực hiện cuộc tấn công đầu tiên của họ lên vương triều Marinid (Maroc ngày nay). Nó cho họ cơ hội tiếp tục các cuộc thập tự chinh chống lại đạo Hồi; đối với giới quân đội, nó hứa hẹn sự vinh quang trong chiến đấu và chiến lợi phẩm; và đây cũng là một cơ hội để Bồ Đào Nha mở rộng giao thương và giải quyết suy thoái kinh tế.

Năm 1415, một cuộc tấn công được tiến hành lên Ceuta, một lãnh thổ Hồi giáo Bắc Phi chiến lược dọc biển Địa Trung Hải, là một trong các trạm cuối của đường giao thương vàng và nô lệ xuyên Sahara. Cuộc xâm chiếm là một thành công quân sự, và đánh dấu bước đầu sự bành trướng của Bồ Đào Nha ra khỏi bán đảo Iberia, nhưng nó cũng cho thấy tốn kém trong việc bảo vệ khỏi các lực lượng người Hồi giáo đã sớm bao vây nó. Người Bồ Đào Nha đã không thể nào sử dụng được Ceuta như một bàn đạp để tiến sâu vào nội địa, và các đoàn bộ hành xuyên Sahara chỉ đơn thuần chuyển hướng đi của họ khỏi Ceuta hoặc dùng các trạm mậu dịch Hồi giáo khác.

Sau khi đánh đuổi người Hồi giáo khỏi đất nước vào năm 1249, Bồ Đào Nha rơi vào cảnh không còn lãnh thổ để mở rộng, khi mà bên kia biên giới là vương quốc Castile hùng mạnh (nay thuộc Tây Ban Nha). Điều đó cùng với tham vọng mở rộng đất đai sang các quốc gia Hồi giáo ở Bắc Phi đã khiến cho Bồ Đào Nha, ngay từ thế kỉ XIV, xây dựng mục tiêu đánh chiếm các cảng Bắc Phi(nhất là Ceuta), vốn là điểm dừng của tuyến thương mại xuyên Sahara. Tuy nhiên,cái chết Đen cùng với các cuộc chiến liên miên với Castile, (nổi bật là trận Aljubarrota năm 1385, khi vua nước này đòi quyền thừa kế ngai vàng Bồ Đào Nha) đã khiến cho mãi đến đầu thế kỉ XV, kế hoạch này mới bắt đầu được thực hiện.

Sau khi chuẩn bị kĩ lưỡng, vua João I đã cùng với 3 hoàng tử của mình đem 45000 lính cùng với 200 tàu (một số nguồn cho là hơn 20000 lính) tấn công Ceuta vào cuối tháng 7 năm 1415. Đến đầu tháng 8, hạm đội Bồ Đào Nha đã có mặt ngoài khơi Ceuta, nhưng mà đến lúc này thì thống đốc thành, do nhận được tin báo quân địch sắp đến, đã chuẩn bị lực lượng phòng ngự. Quân Bồ Đào Nha buộc phải tạm rút lui, và quan thống đốc, cho rằng nguy hiểm đã qua, liền giải tán phần lớn binh lính. Vài ngày sau khi hạm đội quay lại thì quân trong thành hoàn toàn bị bất ngờ, và chỉ trong một đêm, toà thành buộc phải đầu hàng. Cướp bóc diễn ra ngay sau đó, và theo nhà sử học Zurara, ”nhà kho trong thành bị đốt phá gần hết, với những túi gia vị bị chọc thủng, tiêu và quế bị đổ ra ngoài đường khiến không khí thấm đẫm mùi gia vị”. Vua João sau đó quyết định rút quân khỏi thành, chỉ để lại 1 đội quân hơn 2500 người nhằm bảo vệ thành này.

Tuy cả chiến dịch tấn công thành phố chỉ kéo dài trong vài tuần, nhưng việc chiếm đóng nó đã để lại hệ quả lâu dài với Bồ Đào Nha. Nó mở đầu cho sự chiếm đóng của Bồ Đào Nha trên đất Morocco trong suốt 350 năm, mà đỉnh cao là trận Alcácer Quibir. Tuy nhiên, thay vì nhận được nguồn lợi to lớn từ thành phố, chiếm đóng Ceuta lại gây nhiều khó khăn cho Bồ Đào Nha khi mà các đoàn thương buôn xuyên Sahara, không muốn buôn bán trên đất Kitô giáo, đã chuyển sang các cảng biển Bắc Phi khác. Trước tình hình đó, hoàng tử Henry(vốn bị thương trong trận này) đã quyết định đầu tư vào thám hiểm trên biển, thay vì tiếp tục mở rộng trên đất liền. Chính việc này đã góp phần cho Bồ Đào Nha trở thành đất nước tiên phong trong kỉ nguyên Khám phá, với những nhân vật lỗi lạc như da Gama hay Bartholomeu Dias, và xây dựng một đế quốc hùng mạnh,với lãnh thổ và ảnh hưởng rộng khắp trong các thế kỉ tiếp theo.

Về số phận của Ceuta, người Bồ Đào Nha giữ được thành phố đến năm 1668, khi mà thành phố này là nơi duy nhất của Bồ Đào Nha trung thành với Tây Ban Nha khi Bồ Đào Nha nổi dậy giành độc lập từ tay nhà Habsburg. Từ đó đến nay xứ này thuộc đất Tây Ban Nha , và cùng với Melilla là 2 thành phố của Châu Âu trên đất châu Phi. Về phía Morocco thì từ khi mất thành cho đến nay luôn nỗ lực đòi lại(chủ yếu bằng vũ lực), đỉnh điểm là cuộc bao vây kéo dài hơn 30 năm(1694-1727)-được coi là cuộc bao vây dài nhất trong lịch sử nhân loại- nhưng không chiếm nổi thành. Cho đến nay, Morocco vẫn tuyên bố chủ quyền với Ceuta, và nơi đây vẫn gây căng thẳng trong quan hệ giữa nước này với TBN.

QSM Tổng hợp