Home / Thế Giới Ngày Qua / Bình Luận / Donbass – Đông Ukraine: Một vấn đề rắc rối

Donbass – Đông Ukraine: Một vấn đề rắc rối

Bản đồ vùng Donbass, Crimea giữa Nga và Ukraine

Donbas hình thành từ Donetskyi basein có nghĩa là lưu vực sông Donetsk, gồm 2 tỉnh cực Đông của Ukraine là Donetsk và Luhansk, nằm tiếp giáp với Liên bang Nga.

Nếu Tổng thống của Ukraine vẫn là ông Viktor Yanukovych như từ tháng 2 năm 2014 trở về trước, thì vấn đề về Donbass không rắc rối như hiện tại. Tình hình mà Tổng thống đương nhiệm Ukraine – ông Volodymyr Zelensky, vốn không nổi bật trên chính trường quốc tế trước cuộc bầu cử Tổng thống Ukraine vừa rồi, thì cũng chính vì lý do này mà ông giống như một ngôi sao vụt lóe lên khi đánh bại các đối thủ mạnh mẽ khác trong cuộc bầu cử đó, điều làm nên ngạc nhiên rất lớn cho giới quan sát, vì trước đó ông chưa hề tham gia chính trị, và ông xuất thân là một diễn viên hài. Ông cũng đắc cử Tổng thống ở độ tuổi khá trẻ, tính đến ngày nhậm chức mới có hơn 41 tuổi một chút.

Người xưa có câu “hậu sinh khả úy” (Người thế hệ sau thật đáng sợ). Nếu nhìn vào tất cả những lý do trên thôi thì đã thấy Tân tổng thống Ukraine rất cừ khôi rồi. Chúng ta cũng biết phải biết rằng, đối thủ chính trong cuộc bầu cử Tổng thống của ông là cựu Tổng thống Petro Poroshenko, và cũng là một tài phiệt giàu có, lại có kinh nghiệm trong chính trường và cũng như thế ở trường đời.

Trở lại vấn đề Donbass mà ông Zelensky hiện tại phải đối mặt. Khu vực này cùng với bán đảo Crimea có một lịch sử phức tạp, và đến nay khó có nước nào có thể đặc biệt khẳng định Donbass thuộc về quốc gia mình trước tiên trong lịch sử, nhưng nó lại chỉ nằm giữa Nga và Ukraine. Nó từng thuộc về Hãn quốc Krym, nhưng sau đó thì quốc gia này bị Đế quốc Nga tiêu điệt. Nhưng trước Hãn quốc Krym thì nó là một vùng hoang vu, và cư dân của nó là những người Cozak dũng mãnh. Sau năm 1922, sau cuộc Nội chiến Nga – cuộc đối đầu giữa đảng Cộng sản Nga và phe liên minh những người Bảo hoàng, Dobass thuộc về Liên Xô. Sau khi Liên Xô tan rã, nó thuộc về Ukraine theo thỏa thuận phân chia lúc bấy giờ.

Nó sẽ không có gì phải tốn giấy mực lắm, nếu như chính quyền thân Nga của Yanukovych không bị lật đổ, và ông Putin sẽ có cả vùng đệm là Ukraine thay vì chỉ riêng vùng Donbass. Nhưng vì nhiều lý do, trong số đó là điều hành đất nước và nền kinh tế yếu kém, sự phụ thuộc vào Nga tăng cao trong khi quá xa cách phương Tây khiến cho an ninh chủ quyền rất hiện hữu, Yanukovych đã không thể ở lại, và buộc phải chạy trốn sang Nga. Thực tế thì ông ta đã điều hành đất nước một cách tệ hại, và tham nhũng tràn lan khiến cho dân chúng tức giận. Sự hậu thuẫn của Putin cũng không có tác dụng khi lòng dân đã náo động.

Con bài của Putin

Dobass với diện tích khoảng 50.000 km 2 và 7 triệu người mà người Nga chiếm đến 40%, rõ ràng là một quân cờ quan trọng trong tay Putin. Về chiến lược thì ông ta có thể lợi dụng Donbass theo những cách sau, mà thực sự là ông ta đã làm thế:

1.Donbass không quan trọng như Crimea, nơi có quân cảng Sevastopol quan trọng bậc nhất của Hải quân Nga hiện tại. Nếu mất Sevastopol, Nga sẽ mất đi con đường biển quan trọng để Hải quân tiến từ Biển Đen ra Địa Trung Hải qua thủ đô của Thổ Nhĩ Kỳ. Điều đó đồng nghĩa với việc sự hiện diện sức mạnh của họ ở Trung Đông – khu vực địa chính trị quan trọng nhất còn lại trong sự ảnh hưởng của Nga trở nên gián đoạn. Donbass thì chỉ có ý nghĩa như một vùng đệm trong việc cách ly Nga xa khỏi ảnh hưởng quân sự của phương Tây. Vì vậy mà dùng Donbass để phân tán lực chú ý của phương Tây là điều ông Putin đang thực hiện. Hơn nữa, tỉ lệ người Nga ở Donbass chỉ khoảng 40%, có nghĩa là phần còn lại là dân Ukraine và các sắc tộc khác, phương Tây có lý do để lo ngại về nhân quyền của người dân ở đây hơn. Lấy tính mạng của người dân biến thành con tin, đó là điều đơn giản mà những người kế thừa ý thực hệ của Xô Viết sẽ làm.

Tàu chiến Nga tại quân cảng Sevastopol

2. Trong khi tình hình Trung Đông ngày càng nóng, để kéo giãn lực chú ý của phương Tây thì Trung Quốc đã dùng Triều Tiên và Iran, đương nhiên Nga cũng cần có những lá bài của riêng mình. Donbass sẽ được ém nằm chờ đó, và khi xảy ra tranh chấp, những lực lượng thân Nga ở đây sẽ lại khiêu khích vào lính Ukraine hoặc dân thường, trong khi truyền thông Nga và cánh tả phương Tây sẽ thổi bùng nó lên theo một hướng khác: Mỹ đã hậu thuẫn quân đội Ukraine tấn công dân thường. Phương Tây sẽ mắc vào một mớ bòng bong, còn Nga sẽ rảnh rang xử lý các vấn đề ở khu vực trọng tâm

3. Lý do ít quan trọng nhất ở đây là Nga cần lập một vùng đệm cho lãnh thổ của mình trong khi Ukraine dưới các chính phủ dân chủ mới không còn trong tầm kiềm soát của họ – điều họ gọi là đồng minh. Có 2 lý do quan trọng và 2 lý do không quan trọng trong vấn đề thứ 3 này. Ở vế đầu, đó là thiết lập thêm được tuyến phòng thủ càng sâu càng tốt chống phương Tây, và Nga cần bảo vệ 40% cư dân của họ ở Donbass. Ở vế sau chính là các nước phương Tây sẽ không tấn công Nga một cách đơn giản bằng bộ binh và xe tăng, và chiều rộng 50km của khu vực Donbass là quá mong manh. Một điều nữa là thông thường chỉ có Nga đi khiêu khích, và họ tự biết điều ấy. Chính vì vậy mà lá bài này được xếp ở vị trí sau cùng.

Zelensky xử lý vấn đề như thế nào?

Nga sẽ không từ bỏ Donabss, Ukraine cũng không có khả năng lấy lại. Nhưng khi Zelensky đề xuất thông qua cấp quyền tự trị cho khu vực này, ông cũng gặp phải không ít phản đối từ người dân. Mấu chốt của vấn đề ông phải đối mặt chính là cân bằng giữa áp lực của dân chúng và sự thực thực tế về khu vực miền Đông này. Cách tốt nhất là người dân có thể hiểu vấn đề, còn nếu không, những lá phiếu bầu cho ông sẽ được chuyển sang người khác khi ý dân không được đáp ứng.

Một câu hỏi đặt ra là: Tai sao tự nhiên Zelensky lại thông qua yêu cầu tự trị của 2 tỉnh miền Đông? Không có dấu hiệu Nga đẩy cao căng thẳng ở khu vực này, nhất là sau khi họ ngấm những đòn nặng nề từ trừng phạt kinh tế của phương Tây, trong khi người bạn tốt của họ ở phía Nam – Trung Quốc lại cũng không hề đơn giản trong tay của đảng Cộng sản Trung Quốc. Còn khả năng sáp nhập Donbass vào Nga trong tương lai thì cũng thực sự chưa thấy tín hiệu nào như vậy!

Vô Bích

About Vô Bích