Napoleon Bonapatre có một quân đội hùng mạnh gọi là Grande Armée. Trong quân đội Grande Armée có một đội quân tinh nhuệ gọi là Đội cận vệ hoàng đế. Đội quân nằm trực tiếp dưới quyền chỉ huy của Napoleon, được sử dụng như đội quân dự bị – lực lượng quyết định trong mỗi trận đánh. Điều này là điều thường thấy trong binh pháp. Vậy thì có sai lầm nào ở đây?

Đội quân của Napoleon

Vào năm 1812, Napoleon Bonapatre khi ấy đã là Hoàng đế Pháp được 8 năm ra lệnh cho đội quân hơn 400.000 người của mình tiến công nước Nga. Người ta cho rằng sự thất bại của ông sau cuộc chiến là vì khí hậu ở nước Nga quá lạnh giá. Còn người hiểu biết binh pháp thì cho rằng Napoleon đã thi hành chiến thuật sai lầm: Mang theo một đội quân quá lớn hành quân trên một quãng đường dài hơn 1000 km sẽ là gánh nặng cực lớn cho hậu cần, hoặc chính là kế hoạch tự sát dành cho quân đội.

Trong chiến trận, một đội quân đông đảo chưa hẳn đã mang lại lợi thế quá rõ ràng. Trong binh pháp phương Đông có câu: “Quý hồ tinh, bất quý hồ đa” ( Binh quý ở tinh nhuệ, không quý ở số lượng). Gia Cát Lượng còn nói, việc dùng binh cốt ở vị tướng chứ không cốt ở số đông. Điều khiển hàng trăm nghìn binh sĩ đóng quân ở một địa điểm một thời gian lâu đã là chuyện khó, huống hồ 400.000 người hành quân đi xa hàng nghìn km trong thời tiết lạnh giá khắc nghiệt của xứ sở khác để chinh phạt để thỏa mãn ước nguyện của quân vương là một điều trái ngược hẳn lại binh pháp.

Dường như ý thích phô trương hào nhoáng chính là điểm yếu của Napoleon, một người xuất thân thấp kém và luôn luôn có tham vọng đứng trên người khác. Chính vì vậy mà trong 400.000 binh lính này có đến hơn 100.000 người thuộc đội cận vệ của hoàng đế Pháp. Mặc dù thời gian đầu tiêu chuẩn tuyển dụng cho đội cận vệ này rất khắt khe và Napoleon chỉ chọn được cho mình vài nghìn binh sĩ tinh nhuệ, việc mở rộng đội cận vệ này lên một cách không kiểm soát chính là một sai lầm.

Danh tướng Nhạc Phi thời Tống ở Trung Quốc, khi được người thày và cũng là cấp trên của mình là Tông Trạch ra lệnh vào trong đội quân đông đảo hàng chục vạn người chọn lựa những tinh dũng để tổ chức một đội quân tinh nhuệ, Nhạc Phi chỉ chọn được 800 người. Tông Trạch đã rất ngạc nhiên và hỏi lại vì sao lại chỉ chọn được ít như vậy. Nhạc Phi đã trả lời rằng họ cần đáp ứng những yêu cầu nhất định, nếu không chọn nhiều cũng vô ích. Vì vậy 800 người cũng đã là nhiều. Đội quân này sau được biết đến với cái tên Nhạc gia quân ( Nhạc gia chính là cách quân sĩ yêu mến gọi Nhạc Phi, coi ông giống như cha hiền của họ). Nhạc Phi đã chứng tỏ được hùng tài đại lược của mình trong việc này, khi Nhạc gia quân được giao vào tay ai đều có thể lập chiến công, đã tiến là đánh thắng, lui binh mà không loạn.

Việc tổ chức một đội cận vệ lên đến hàng trăm nghìn người, là một gánh nặng với quân đội. Giống như người ta xây nhà, nền móng phải vững chắc, cốt sắt phải khỏe khoắn, không ai tiếc tiền cho những công đoạn này cả. Nhưng nếu tiêu quá nhiều tiền cho nền móng và cốt tường, thì tường bao không đủ chi phí, dẫu xây được nhà lên thành hình thì gió lùa nắng chiếu cũng không ở được. Xây dựng một đội quân tinh dũng ngoài việc tuyển chọn khắt khe còn phải có đãi ngộ tương xứng họ mới có thể vào sống ra chết với nhiệm vụ của mình. Đãi ngộ cao cho hơn 100 nghìn người như cách mà Napoleon làm chỉ có thể làm khánh kiệt quân đội và làm bất bình trong binh sĩ.

Quân đội càng đông càng khó điều khiển. Nó tuyệt đối không giống như kiểu bàn việc quân trên giấy. Hàn Tín, quốc sĩ vô song thời Hán Sở sau khi giúp Lưu Bang bình định quân Sở có trao đổi binh pháp với Lưu Bang. Lưu Bang hỏi rằng theo đánh giá của Hàn Tín thì ông ta cầm được bao nhiêu quân. Hàn Tín trả lời rằng Lưu Bang chỉ cầm được 10 vạn quân là cùng. Lưu Bang là một vị vua anh hùng trong thời loạn, đại lược và mưu trí cũng chỉ cầm nổi 10 vạn quân. Đủ thấy việc cầm quân ra trận không phải trò đùa con trẻ.

Napoleon có nhiều lý do để đánh Nga trận ấy. Nhưng chỉ một lý do là không thể đánh Nga cũng đủ để ông dừng lại nếu ông là người lý trí. Thực tế đã xảy ra đúng như vậy. Sau khi thất bại hoàn toàn và thê thảm từ Nga trở về, nước Pháp đã suy yếu đi thấy rõ, nó trực tiếp làm lung lay ngai vàng của vương triều con non trẻ của dòng họ Bonaparte. Nhiều sử gia đã nhận định, nó chính là nguyên nhân trực tiếp nhất dẫn đến thảm bại của Napoleon ở trận Waterloo vài năm sau đó, đóng nắp cho quan tài sự nghiệp chính trị của ông trên chính trường và chiến trường châu Âu.

Binh Thánh Tôn Vũ có câu: Không thấy được hết cái hại của việc dùng binh thì không biết được cái lợi của việc dùng binh. Bậc trí giả trong giới binh nghiệp đầu tiên cần phải là người thận trọng, biết nhìn trước tính sau, không phạm vào lỗi đại kỵ là tham cái lợi nhỏ bỏ qua cái hại lớn.

QSM