CẢNH GIỚI NGHE NHẠC

Bắc Môn Thành hỏi Hoàng Đế:

– Khi bệ hạ tấu khúc Hàm Trì ở cánh đồng Động Đình, mới nghe thần thấy sợ, rồi sau nghe thấy thơi thới trong lòng, sau cùng thấy quên bản thân đi, hoang mang, lẳng lặng, tinh thần bất định.

Hoàng Đế bảo:

– Ngươi gần hiểu được khúc đó. Ta tấu khúc đó là vì ngươi, ta chứng nghiệm nó với trời, thi hành nó theo nghĩa, dựng nó bằng cái cực thanh khiết. Thứ nhạc toàn thiện thì trước hết ứng với nhân sự, thuận với thiên lý, tiến hành theo ngũ đức (tức ngũ hành: Kim mộc thủy hỏa thổ), hợp với tự nhiên. Rồi sau nó điều hòa bốn mùa, hòa hợp vạn vật. Bốn mùa nối tiếp nhau, vạn vật kế nhau sinh sản. Cứ một thời thịnh rồi tới một thời suy, văn rồi tới võ [tức trị rồi tới loạn], trong rồi đục, âm dương điều hòa, ánh sáng tràn đầy, thanh âm dào dạt. Các côn trùng ngủ ở dưới đất nghe tiếng nhạc mà thức dậy, nghe tiếng sấm tiếng sét của ta mà kinh hoảng. Thanh âm liên tục không biết ngắt ở đâu, bắt đầu ở đâu, thanh âm này tắt thì thanh âm khác phát, cứ đưa vút lên rồi hạ xuống như một dòng bất tận, biến hóa bất ngờ. Vì vậy mà ngươi sợ.

– Rồi ta lại tấu theo điệu âm dương hòa hợp, đem ánh sáng mặt trời mặt trăng chiếu vào, thanh âm khi ngắn khi dài, khi nhu khi cương, biến hóa hợp tiết, không theo hoài một điệu, vang lừng trong hang trong khe, làm bế tắc cảm quan, ngưng trệ tinh thần. Tùy theo nhịp điệu của vạn vật, nghe thấy rộng lớn và cao sáng. Cho nên quỷ thần giữ chỗ u minh, còn mặt trăng mặt trời, tinh tú theo kỉ cương mà vận hành. Chỗ nào hết thì ta ngừng rồi dòng thanh âm lại tiếp tục tới vô cùng. Ta suy nghĩ về nó mà không hiểu, nhìn nó mà không thấy, đuổi theo mà không kịp. Ta thảng thốt đứng ở một ngã tư hư vô, tựa vào một cây ngô đồng khô mà hát. Mắt ta không đủ sáng để thấy cái ta muốn thấy, sức ta không đủ mạnh để đuổi kịp cái ta muốn đuổi. Trong thân thể ta toàn là hư không, ta uyển chuyển theo tự nhiên; Ngươi nghe nhạc cũng uyển chuyển theo tự nhiên nên thấy thơi thới.

– Sau cùng ta phát ra những thanh âm rất hoạt, điều hòa chúng bằng luật tự nhiên, cho nên thanh âm dồn dập, du dương mà vô hình, lan rộng ra mà không miễn cưỡng, trầm trầm tựa như vô thanh. Chúng phát động ở ngoài không trung, ngưng lại ở chỗ thăm thẳm tối tăm. Lúc thì chúng như chết, lúc thì như sống, lúc như quả, lúc như hoa, lúc chảy lúc ngừng, lúc tán lúc tụ, biến đổi hoài. Ai nghi ngờ điều đó, cứ hỏi bậc thánh thì biết. Thánh là bậc nhận được bản tính của mình và thuận theo nó. Thiên cơ phát mà ngũ quan đều đủ, như vậy là “cái vui của trời”, không nói mà lòng vui. Cho nên vua Hữu Diễm khen nhạc đó rằng: “Nghe không thấy tiếng, nhìn không thấy hình; Nó đầy cả trời đất, trùm cả vũ trụ”. Ngươi muốn nghe nó mà không muốn tiếp nó, nên hoang mang, quên bản thân đi.

– Nhạc của ta bắt đầu bằng sự kinh hoảng, kinh hoảng nên gây tai ương; Rồi sau thơi thới, thơi thới nên gây sự thuần hòa; Sau cùng làm cho tâm hồn hoang mang, hoang mang gây sự ngu muội. Ngu muội, không dùng trí huệ thì gần được đạo. Đạo có thể chở ngươi và dắt ngươi đi khắp nơi.

Hoàng đế

Hoàng đế là vị vua khởi thủy của nền văn mình Trung Hoa, được coi là thủy tổ của mọi người Hán trong thời kỳ 5.000 năm văn minh lần này. Tương truyền ông có đạo đức cao thượng, tuy đã làm Hoàng đế mà không cầu kỳ, khoe khoang, lấy việc dân no ấm sung túc làm trách nhiệm, lấy việc dân đói khổ làm lỗi lầm. Tuy ở ngôi cửu ngũ chí tôn, nhưng luôn đau đáu dốc lòng tầm Đạo. Nghe nói tiên ông Quảng Thành Tử ở xa hàng nghìn dặm, nhưng vẫn quyết tâm đến gặp mặt. Được Quảng Thành Tử tiên ông điểm hóa, ông trở lại chỉnh lý đất nước, khuyến thiện chăm dân. 60 năm sau lại một lần nữa lên núi, đi một mình, mòn cả dày dép, thành tâm đến độ quỳ xuống đất lê trên đá sỏi mà cầu Quảng Thành Tử thu làm đồ đệ, từ đó lưu truyền lại một tích đẹp về con người thông qua tu luyện, có thể giác ngộ Đạo trời, đắc Đạo thành tiên.

Qua việc giảng giải nhạc lý của Hoàng đế cho Bắc Môn Thành, ta có thể thấy cảnh giới tâm tính của ông ở rất cao. Lão tử có giảng: “Bất thượng hiền sử dân bất tranh” – Không đề cao người hiền thì dân không tranh giành. Hoàng đế nói: ” Ngu muội, không dùng trí huệ thì gần được đạo. Đạo có thể chở ngươi và dắt ngươi đi khắp nơi.” Quả là tuy khác đường mà đều hướng Đạo vậy.