Home / Vũ Khí / Lịch Sử Vũ Khí / Từ điển vũ khí: Bích kích pháo là gì?

Từ điển vũ khí: Bích kích pháo là gì?

Pháo Sa hoàng tại Moscow – Nga (Tsar cannon)

Bích kích pháo có một đại diện vừa “khổng lồ”, vừa có ý nghĩa lịch sử, cũng là một kiệt tác đúc đồng thủ công nằm ở khu vực phòng trưng bày vũ khí điện Cẩm Linh (Kremlin) của Nga, với cái tên rất kêu: Pháo Sa Hoàng (Tsar cannon). Cỗ pháo nặng hơn 39 tấn, dài 5.34 mét. Nó có đường kính ngoài là 1,2 mét, đường kính trong là 89cm. Được đúc bởi nghệ nhân làm đồng Andrey Chokhov vào năm 1586, khẩu pháo cùng với bệ đỡ và bánh xe tạo nên một hình khối hùng dũng với những hoa văn tinh tế và đẹp mắt.

Có ghi nhận rằng cỗ pháo này được tạo ra để thể hiện sức mạnh của nước Nga thời Sa hoàng với Sứ thần ngoại quốc đến thăm viếng Moscow. Người ta vẫn còn tranh cãi về điều này, vì có một số ý kiến cho rằng nó từng được bắn 1 lần bằng đạn đá. Còn nếu nó bắn bằng đạn sắt thì cả cỗ pháo có thể nứt toác ra ở phát bắn đầu tiên, và như thế thì nó không thực sự hữu dụng khi chiến đấu. Dù sao, nó cũng đã ra đời và đây là khẩu bích kích pháo lớn nhất thế giới.

Vậy Bích kích pháo là gì?

Chữ 壁 (bích) trong tiếng Hán có nghĩa là bức tường, còn chữ 擊 (kích) chính là tấn công, công kích. Như vậy Bích kích pháo có nghĩa là loại pháo dùng để công phá các thành trì kiên cố của đối phương. Vì cho đến thế kỷ thứ XIX khi nước ta xuất hiện người phương Tây thì tri thức và văn tự trước đây chúng ta nghiên cứu chủ yếu là từ chữ Hán, thông qua chữ Hán mà lưu lại văn hóa và tri thức. Nhưng ngày nay mức độ sử dụng chữ Hán đã mai một đi, vì thế ít người hiểu rõ điểm này.

Pháo đã xuất hiện trên chiến trường cho đến nay đã gần 1 thiên niên kỷ, trải qua rất nhiều cải tiến và tùy theo năng lực sản xuất và nhu cầu trên chiến trường của từng quốc gia trong từng thời kỳ mà hình dáng và công dụng của chúng cũng thay đổi theo. Bích kích pháo là thuật ngữ được sử dụng ở giai đoạn giữa, khi pháo đã được phân thành nhiều loại, như pháo xung trận chiến đấu trên bình nguyên, pháo đánh thành, vv… Hai loại pháo này giống nhau và khác nhau thế nào, bạn đọc có thể tự có phân tích của mình vậy.

Tất nhiên trên chiến trường ngày nay không còn có Bích kích pháo đúng nghĩa này nữa. Từ thời thế chiến lần thứ II trở lại đây, các công sự đã được xây dựng và gia cố theo những cách thức khác, tức là thấp hơn, vững chắc hơn, ở nơi hiểm yếu hơn là những thành lũy khi xưa, vì vậy mà những khẩu bích kích pháo vừa to vừa nặng cũng không còn thích hợp để sử dụng để công phá các công sự kiểu đó nữa. Thêm vào đó là không quân cùng với các vũ khí khác như bom và tên lửa dẫn đường hiện nay rất hiệu quả, nên chúng đã góp phần chấm dứt vai trò của Bích kích pháo trong chiến tranh.

Nhưng chỉ trước đó vài chục năm, trong thế chiến thứ I, chúng ta có cơ hội được chứng kiến cỗ bích kích pháo mạnh mẽ nhất trong lịch sử – Pháo Big Bertha. Big Bertha được anh em nhà Bertha người Đức chế tạo, cỡ nòng 42 cm,  lớn hơn so với hầu hết các khẩu pháo trên các chiến hạm vào thời điểm diễn ra WW1 và được mệnh danh làsát thủ pháo đài.

Pháo Big Bertha của Đức trong Thế chiến I

Nó có khả năng bắn viên đạn pháo nặng gần 1 tấn ở cự ly 12 km, Big Bertha đã phá hủy các công sự của Bỉ vào năm 1914, cho phép quân đội Đức tiến quân qua Bỉ và gần như chiếm được Paris của Pháp. Big Bertha là loại pháo di động, mặc dù phải chuyển bằng đường sắt, có khi bắn xuyên được lớp bê tông dày tới 2 m.

Đặc điểm của các Bích kích pháo

Cỡ nòng lớn: Vì để công thành nên các viên đạn pháo có kích cỡ to lớn để phá hủy các thành lũy kiên cố của đối phương

Chiều dài nòng pháo tương đối ngắn: Do yêu cầu của việc công thành là thường dồn được quân đối phương co cụm phòng thủ nên yêu cầu tầm tác xạ tương đối gần. Một lý do nữa là chế tạo các khẩu pháo bắn những viên đạn lớn đi xa đòi hỏi rất nhiều công sức, vì thế nên thông thường là những khẩu pháo loại này có chiều dài nòng pháo tương đối ngắn so với cỡ nòng.

Chính vì lý do này, mà những khẩu Bích kích pháo thường được di chuyển ra chiến trường khi đã xác định được mục tiêu cần tấn công, và thường chỉ dùng để tấn công chứ rất khó để phòng thủ, vì sự cơ động của loại pháo này tương đối kém. Nó cũng không thể dùng để yểm trợ bộ binh trên bình nguyên khi hai bên đánh giáp lá cà.

Cối ngang không cò Hum – Bảo tàng Musée de l’Armée.

Một đại diện cổ xưa của Bích Kích pháo là Cối ngang không cò Hum

Đây là kiểu cối ngáng được dùng bởi quân Pháp ở Trung Đông, đúc khoảng 1480-1500. Cối này phân biệt với cối Cò Hum ở chỗ, ngáng nằm giữa nòng như pháo, và cũng dễ bắn góc thấp. Loại cò Hùm thì ngáng nằm ở đít nhòng, chuyên dùng bắn góc cao.
Kiểu cối lai pháo nầy còn được dùng nhiều trong các Thế Kỷ 16-17-18. Nó có thể ra đời vào Thế Kỷ 15 biến thể từ loại pháo nòng mỏng ngắn. Loại này rất gần với lựu pháo. Có thể, chúng được đúc với yêu cầu bắn trái phá như lựu pháo, song đạn còn đắt nên vẫn phải thoả mãn yêu cầu bắn góc cao như cối bằng đạn đặc. Bảo tàng gi lại thì khẩu này dùng bắn góc cao đạn đặc công thành.

Cối này có buồng đốt sau bé, và có thể chúng được cải tiến thành lựu pháo.

Khẩu này được đúc bởi đơn đặt hàng của “Các Hiệp sĩ Thánh Giôn ở Jerusalem”-Knights of Saint John of Jerusalem, Huy hiệu của thủ lính đãm này, Pierre d’Aubusson đúc trên súng. Bắn đạn cầu đá nặng 260kg, tầm bắn 100-200 mét, mục tiêu là công thành. Nòng nặng 3,325 kg.

Một số đại diện khác của Bích kích pháo

Pháo Mons Meg- Mons, Quận Hainaut, Công quốc Burgundy được đúc năm 1449
Mortier monstre – Bỉ, 1832
Gamma Mörser – Đức, 1910s
Siêu cối tự hành Karl- Gerät , Đức, Thế chiến II, đường kính 600mm, nặng 124 tấn, bắn viên đạn nặng nhất 2140kg,
Karl- Gerät khai hỏa

Vô Bích tổng hợp

About Vô Bích