Úy Liêu còn gọi là Uất Liễu Tử, Úy Liêu Tử tên Liêu, người Đại Lương nước Ngụy thời Chiến Quốc, nhà lý luận quân sự trứ danh của Trung Quốc cổ đại. Năm 237 TCN sang nước Tần du thuyết, được Tần vương tin dùng phong làm Quốc úy, vì vậy mà gọi là Úy Liêu, ông được xem là người có công rất lớn trong việc phò tá Tần Thủy Hoàng diệt sáu nước thống nhất thiên hạ.

Trước tác của ông gồm có bộ Úy Liêu Tử, được liệt vào hàng binh thư nổi tiếng thời cổ đại, cùng với Lục Thao, Tam lược, Ngô Tử, Tôn Tử, Tư Mã pháp và Đường Thái Tông Lý Vệ công vấn đối hợp thành bộ sách hoàn chỉnh vào đầu thời Tống gọi là Vũ kinh thất thư.

Tương truyền Úy Liêu rất giỏi thuật xem tướng, tới khi diện kiến Tần vương, ông đã có lời nhận xét như sau: “Tướng mạo của Tần vương mũi to, ngực ưỡn về phía trước, tiếng nói hay gầm thét thì là người hà khắc, ít khi ban ơn cho ai. Khi có việc cần thì chịu nhún nhường, lúc xong việc thì sẽ khinh bỏ. Bây giờ còn trong lúc mưu đồ nên còn chịu khuất với ta, mai sau đắc chí thì thiên hạ đều bị giết hết, chẳng phải chỉ có mình ta.”Về sau nước Tần thống nhất thiên hạ rồi, Úy Liêu cảm thấy Tần Thủy Hoàng tự kiêu thì cho rằng nguyên khí của Tần cũng có dấu hiệu suy dần, nếu để lâu tất có ngày mang họa nên vội dẫn gia quyến trốn tới một nơi nào đó mai danh ẩn tích, khiến quần thần lầm tưởng là do Tần vương không chịu phong đất nên Úy Liêu mới giận mà bỏ đi.

Theo wikipedia

Thiên 18 – LẶC TỐT LỆNH

Chiêng, trống, chuông, cò đều có cách thức riêng của nó. Đánh trống thì tiến, đánh thêm một lần nữa thì giáp chiến. Đánh chiêng thì dừng, đánh thêm một lần nữa là rút lui. Chuông là dùng để truyền lệnh. Cờ phất qua trái thì tiến sang trái. Cờ phất qua phải thì tiên sang phải. Kẻ đánh trống không có thứ tự thì bị phạt. Kẻ nào không có kỷ luật thì bị phạt. Kẻ nào không nghe theo chiêng, trống, chuông cờ mà tự ý hành động thì bị phạt.

Một trăm người tập đánh giặc, tập xong dạy ngàn người. Ngàn người tập xong dạy vạn người. Vạn người tập xong dạy ba quân. Khi tập luyện thành thuộc thì cho thao duyệt thử. Bày trận vuông cũng thắng, tròn cũng thắng, ngang dọc cũng thắng, nguy hiểm cũng thắng. Địch ở chân núi ta cũng đánh, địch ở thung lũng sâu ta cũng đánh. Tìm địch như đi tìm đứa con bị thất lạc, đánh địch mà không nghi ngờ cho nên có thể thắng và nắm được sinh mạng của địch.

Phải tính toán cẩn mật để lo đối phó với địch trước. Nếu không tính mưu kế trước, nếu chuẩn bị không cẩn thận thì tiến thoái gặp khỏ khăn. Nghi ngờ thì sẽ thất bại. Cho nên trước hết là dùng quân chính quy rồi sau mới dùng quân giả, trận địa giả nhưng cũng có thể đảo ngược lại để mà khống chế. Tướng tầm thường hành động một cách máy móc, cho rằng đánh trước là can đảm, bởi thế thường là thất bại. Việc làm đáng nghi ngờ mà không nghi ngờ, việc đáng tin cậy mà không tin cậy, việc nên chậm trễ mà không chậm trễ, Đó là ba điều thất bại.

Thiên 19 – TƯỚNG LỆNH

Bậc tướng quân khi thụ mệnh vua ắt phải mưu tính trước tại miếu đường. Nhà vua đích thân giao búa rìu (hình luật) cho tướng suý mà nói rằng: Tả quân, hữu quân và trung quân đều có chức phận rõ ràng, kẻ nào vượt qua chức phận sẽ bị giết. Quân đội không có hai lệnh, kẻ nào phạm lệnh thì bị giết.

Tướng quân ra lệnh cho binh sĩ rằng: Khi ra khỏi quan ải thì đóng trại, quá hạn mà không xong thì bị phạt. Khi tướng vào trại thì đóng cửa ngay, kẻ nào dám len lỏi đến vùng đất cấm thì bị chém đầu, kẻ nào không tuân theo mệnh lệnh cũng bị chém.

Thiên 20 – BINH GIÁO THƯỢNG

Binh sĩ phải phân trại, chia ra trận địa mà luyện tập. Kẻ nào tiến thoái không đúng theo mệnh lệnh thì bị kết tội vi phạm giáo lệnh. Hàng trước thì dạy theo phương pháp của hàng trước. Hàng sau thì dạy theo phương pháp của hàng sau. Hàng bên trái thì dạy theo phương pháp của hàng bên trái. Hàng bên phải thì dạy theo phương pháp của hàng bên phải. Ai dạy được năm người thì được thưởng, nếu không dạy được thì bị kết tội phạm giáo lệnh. Trong ngũ nếu có kẻ phạm tội, người nào tố giác sẽ miễn tội. Nếu trong ngũ khi ra trận không chịu tiến lên đánh địch, thì người dạy phải bị tội như trong ngũ. Những người trong thập bảo vệ nhau, nếu một người tử trận mà chín người khác không liều chết thì người dạy cũng bị tội. Từ thập trưởng, lên tới tỳ tướng nếu có ai không làm đúng theo lệnh thì người dạy bị đồng tội.

Hình phạt rõ ràng, khen thưởng đúng đắn là do phương pháp huấn luyện. Tướng có cờ khác nhau. Binh sĩ có phù hiệu khác nhau. Tả quân thì đeo ở vai trái. Hữu quân thì đeo ở vai phải. Trung quân thì đeo ở trước ngực. Ngũ trưởng dạy bốn người trong ngũ của mình. Dùng ván làm trống. Dùng ngói làm chiêng. Dùng sào làm cờ. Đánh trống thì tiến. Hạ cờ xuống thì đuổi. Đánh chiêng thì thoái. Phát qua trái thì tiến sang trái, phát qua phải thì tiến sang phải. Vừa đánh chiêng vừa đánh trống thì ngồi xuống.Ngũ trưởng dạy xong rồi tới thập trưởng. Thập trưởng dạy xong rồi tới tốt trưởng. Tốt trưởng dạy xong rồi tới bá trưởng. Bá trưởng dạy xong rồi tới binh uý. Binh uý dạy xong rồi tới tỳ tướng. Tỳ tướng dạy xong rồi tới đại tướng. Đại tướng tập trận ở đồng bằng. Cứ ba trăm bộ thì cắm một cái bảng dùng làm dấu hiệu, khi bày trận xong thì nhổ bảng đi. Cứ một trăm bộ là xung phong. Một trăm bộ là xua đuổi. Một trăm bộ là chạy nhanh. Khi tập thành thuộc mới khen thưởng.

Theo binh pháp thì sĩ quan cấp uý đều có cờ, chiến thắng mà được cờ thì căn cứ theo chiến công nhiều hay ít mà ban tước lộc để khích lệ lòng người. Chiến thắng là lập được uy. Lập uy là do có sức chiến đấu. Sức chiến đấu là do trừng phạt đúng đắn. Trừng phạt đúng đắn để làm sáng tỏ việc khen thưởng. Nên sự huấn luyện có thể khiến cho dân lấy quan ải làm chỗ giới hạn sự tiến lui, dám hi sinh, không sợ chết là thành công. Nếu giao cho họ giữ thành thì vững chắc. Giao cho họ đánh giặc thì quyết chiến. Kẻ gian mưu không dám hành động. Kẻ gian tà không dám nói. Khó khăn họ không dao động. Hành động họ không nghi ngại. Mạnh như sấm sét, khiến cho địch sợ hãi. Khen thưởng người có công và lựa chọn người có đức phải rõ ràng như trăng với đèn. Phải khiến dân phục tùng lệnh tựa như tứ chi nghe theo trái tim.

Nếu tiến quân mà xung phong hãm trận như nước vỡ bờ thì thành công. Đó mới gọi là huấn luyện binh sĩ. Cũng nhờ đó mà mở mang bờ cõi, giữ gìn xã tắc, diệt trừ tai họa, để trở thành người văn võ song toàn.

Thiên 21 – BINH GIÁO HẠ

Hạ thần nghe nói có mười hai điều để chiến thắng, cho nên có thể giữ vững chế độ và uy danh lẫy lừng trong thiên hạ.

Một là liên hình: cùng một loại tội phạm có liên quan với nhau. Hai là cấm địa: Ngăn cấm sự đi lại để ngừa kẻ gian. Ba là toàn quân: Hàng ngũ liên kết với nhau. Bốn là ranh giới: Phân chia ranh giới, địa phận của ai, thì người đó phải bảo vệ. Năm là phân hạn: Bên trái vả bên phải ngăn ngừa lẫn nhau, mặt trước và mặt sau không được lấn ranh giới. Sáu là hiệu biệt: Khi hàng đầu tiến lên thì các hàng sau không tranh giành không làm mất trật tự. Bảy là chuông hiệu: Hiệu lệnh của hàng ngũ, để cho binh sĩ không rối loạn. Tám là toàn khúc: Tuy khi đi đường quanh có uốn khúc nhưng vẫn giữ được đội ngũ. Chín là chiêng trống (kim cổ): Làm phấn khởi người có công và có đức. Mười là chiến xa: Sự tiếp liền với mặt trận. Mười một là tử sĩ: Những người có tài lược trong đám ba quân, ngồi ở trên chiến xa, tung hoành và bất ngờ để thắng địch mà hi sinh. Mười hai là lực tốt: Đám chiến sĩ tinh nhuệ.

Mười hai điều trên khi đã được quy định, nếu kẻ nào phạm lệnh thì không tha thứ.

Nếu được như vậy thì: Binh yếu cũng trở thành mạnh, vua thấp hèn cũng trở nên cao sang, pháp lệnh nếu yếu kém cũng trở nên minh bạch, dân tứ phương cũng có thể thân nhau, người đông đảo cũng có thể trị, đất rộng rãi cũng có thể giữ. Chiến xa không ra khỏi quan ải, binh giáp không đem ra khỏi kho, mà thiên hạ quy phục.

Người làm tướng vì nước thề quên nhà, khi vượt biên giới thì quên thân thích, khi gặp địch thì quên bản thân, quyết tử để được thắng lợi nhanh chóng. Như vậy hàng trăm người sẽ xung phong hãm trận, hàng ngàn người sẽ bắt giặc giết tướng, vạn người sẽ hoành hành trong thiên hạ.

Vũ Vương hỏi Thái Công Vọng rằng: Có cách nào tận dụng nhân lực mà không vất vả?

Thái Công Vọng đáp rằng: Thưởng như núi, phạt như khe.

 Thái Thượng nghe theo mà lo sửa lỗi, làm như vậy khiến cho dân không xì xào.

Kẻ nào bị phạt nhiều lần mà xin miễn phạt thì giết. Kẻ nào được thưởng nhiều lần mà xin miễn thưởng thì giết. Muốn đánh một nước phải nhân theo sự biến hóa của nước ấy. Dùng của cải mua chuộc để xem sự cùng quẫn của nước ấy ra sao. Gây thiệt hại để xem sự phản ứng của họ ra sao. Cấp trên hư hỏng thì cấp dưới li tán. Các điều kể trên là nguyên nhân để ta đánh. Muốn giao chiến phải xét kỹ sự quản lý bên trong và bên ngoài để mà lập kế hoạch.Đưa binh lính ra ngoài phải chuẩn bị chu đáo, lương thực phải có thừa, trục giao thông phải sửa sang xong xuôi, rồi mới dấy quân dẹp loạn, nhất định sẽ thắng lợi. Đất rộng mà thành nhỏ thì nên chiếm đất trước. Thành lớn má đất hẹp thì nên chiếm thành trước. Đất rộng mà người ít thì cắt đứt đường hiểm yếu. Đất hẹp mà dân đông thì đắp gò cao để uy hiếp. Không làm mất quyền lợi của dân. Không cướp đoạt thời gian của dân. Nền chính trị phải khoan đung. Sự làm ăn phải dễ dàng, Tệ nạn xấu phải được sửa chữa. Như vậy sẽ có điều kiện để cai trị thiên hạ.

Phần I, Phần II, Phần III, Phần IV, Phần V, Phần VI, Phần VII, Phần VIII